أبو علي سينا
مقدمه 22
رساله نفس ( فارسى )
خواه غير مستقيم ، در موضوع اثبات وجود نفس ، تحت تأثير برهان شيخ واقع شده است ؛ و بهر تقدير بايد اذعان كرد كه برهان « انسان معلق » ابن سينا از براهين و ادلهء محكم و متقن براى اثبات وجود نفس بوده و بعدها به صورت اصل كوژيتوى دكارت ، مبنا و اساس فلسفهء جديد محسوب گشته است . برهان « دوام و استمرار » - ديگر از براهين تجربى و فلسفى ابن سينا در موضوع اثبات وجود نفس ، برهان دوام و استمرار است و شيخ آن را به برهانى عظيم توصيف نموده و معتقد است كه اين برهان باب غيب را بر ما مىگشايد « 1 » . خلاصهء اين برهان عبارت ازين است كه زمان حال ، حامل و شامل زمان گذشته و معدّ و آماده براى زمان آينده است . بنا بر اين حيات نفسانى و عقلى امروز آدمى با حيات ديروز وى ، ارتباط و پيوستگى دائم دارد ، و اين ارتباط و پيوستگى بقدرى مستمر و زياد است كه خواب نيز قادر نيست رشتهء تسلسل اين حيات را از هم بگسلاند . تمام سنين عمر آدمى بهم پيوسته و متصلند و در عين اينكه حيات انسان متغير است همواره اتصال و ارتباط خود را حفظ مىكند . اين تتابع و تسلسل ، ناشى ازين است كه نفس از يك منبع ثابت سرچشمه مىگيرد و همه حالات و انفعالات منبعث از يك مبدأ و مركز مىباشند . شيخ رئيس در رسالهء « فى معرفة النفس الناطقة و احوالها » درين باره چنين مىنويسد : « تأمل ايها العاقل فى انّك اليوم فى نفسك هو الذي كان موجودا فى جميع عمرك ، حتى انك تتذكر كثيرا مما جرى من احوالك فانت اذن ثابت مستمر لا شك فى ذلك ، و بدنك و اجزاؤه
--> ( 1 ) - « فهذا برهان عظيم يفتح لنا باب الغيب ، فان جوهر النفس غائب عن الحواس و الاوهام ، فمن تحقق عنده هذا البرهان و تصوره فى نفسه تصورا حقيقيا فقد ادرك ما غاب عن غيره » ابن سينا : رسالة فى معرفة النفس الناطقة و احوالها : ص 9 . چاپ مصر .